Spis treści
Wielu początkujących ogrodników obawia się kompostowania. Słychać opinie, że to skomplikowane, że śmierdzi, że przyciąga szczury. Tymczasem kompostowanie to jeden z najprostszych i najbardziej satysfakcjonujących sposobów na poprawę jakości gleby i zmniejszenie ilości odpadów. W tym artykule rozwiewamy najczęstsze mity i pokazujemy, jak zacząć bez zbędnego stresu.
Mit pierwszy: kompostownik zawsze śmierdzi i przyciąga szkodniki
To przekonanie bierze się głównie stąd, że wiele osób wrzuca do kompostownika wszystko, co popadnie, i nie dba o równowagę. W rzeczywistości prawidłowo prowadzony kompost nie wydziela nieprzyjemnych zapachów. Pachnie wilgotną ziemią, leśną ściółką. Kluczem jest odpowiedni stosunek materiałów bogatych w azot (tak zwanych „zielonych”) do tych bogatych w węgiel („brązowych”).
Do materiałów zielonych zaliczamy: skoszoną trawę, resztki warzyw i owoców, fusy z kawy, świeże chwasty bez nasion. Do brązowych: suche liście, drobne gałązki, słomę, papier (bez kolorowych nadruków), tekturę. W praktyce przyjmuje się, że na jedną część materiałów zielonych powinny przypadać około dwie-trzy części brązowych. Jeśli kompost zaczyna pachnieć amoniakiem lub gnić, oznacza to, że ma za dużo azotu – wystarczy dosypać suchych liści lub trocin.
Jeśli chodzi o szkodniki – owady i gryzonie przyciąga przede wszystkim mięso, nabiał i tłuszcze. Tych składników nie wrzucamy do kompostownika. Resztki roślinne, zwłaszcza jeśli są przykryte warstwą brązowych materiałów, nie stanowią atrakcyjnego łupu. Warto też pamiętać, że kompostownik powinien stać bezpośrednio na ziemi, a nie na betonie – dzięki temu dżdżownice i mikroorganizmy mają swobodny dostęp.
Mit drugi: kompostowanie wymaga drogiego sprzętu i specjalistycznej wiedzy
Wielu początkujących myśli, że konieczny jest zakup nowoczesnego kompostownika z obrotowym bębnem, termometrem i systemem napowietrzania. Owszem, takie urządzenia ułatwiają pracę, ale absolutnie nie są niezbędne. Najprostszy kompostownik można zrobić samodzielnie z desek, palet, a nawet z siatki ogrodzeniowej. Wystarczy ogrodzić przestrzeń o wymiarach około metr na metr i wysokości około metra. Można też po prostu wykopać płytki dół i układać w nim warstwy – to tzw. kompostowanie w dole.
Nie trzeba też znać się na chemii ani na mikrobiologii. Kompostowanie to proces naturalny. Wystarczy zapewnić trzy rzeczy: odpowiednią wilgotność (materiał powinien być wilgotny jak wyciśnięta gąbka), dostęp powietrza (przewracanie warstw co kilka tygodni) oraz równowagę między zielonym a brązowym. Resztę zrobią mikroorganizmy, dżdżownice i grzyby.
Warto na początku nie przesadzać z ilością. Lepiej mieć jeden mały, dobrze prowadzony kompostownik niż dwa wielkie, zaniedbane. Z czasem nabierze się wprawy i intuicji.
Co wrzucać, a czego unikać – praktyczna lista
Poniższa lista pomoże uniknąć najczęstszych błędów. Warto ją wydrukować i powiesić w pobliżu kompostownika.
- Do kompostownika wrzucamy: obierki warzyw i owoców, skoszoną trawę (w cienkich warstwach), suche liście, fusy z kawy i herbaty, zmiażdżone skorupki jaj, drobne gałązki, słomę, siano, papier (bez folii i kolorowych nadruków), tekturę, resztki roślin jednorocznych, ściółkę z gryzoni (jeśli nie jest chemicznie impregnowana).
- Unikamy: mięsa, ryb, nabiału, tłuszczów, olejów, gotowanych resztek (zwłaszcza z solą i przyprawami), chorych roślin, nasion chwastów (jeśli nie są wcześniej poddane kompostowaniu w wysokiej temperaturze), odchodów zwierząt mięsożernych, popiołu z węgla kamiennego, roślin z dużą zawartością garbników (np. orzech włoski).
Warto też pamiętać, że skórki cytrusów w małych ilościach nie szkodzą, ale w dużych mogą zakwaszać kompost i spowalniać proces. Lepiej kroić je na drobne kawałki.
Jak przyspieszyć kompostowanie bez chemii
Naturalne tempo kompostowania zależy od pory roku, temperatury i wilgotności. W ciepłe miesiące proces trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Zimą zwalnia, ale nie ustaje całkowicie. Jeśli chcemy przyspieszyć pracę, możemy:
– Rozdrabniać materiały – im mniejsze kawałki, tym szybciej się rozkładają. Gałęzie warto pociąć sekatorami, a liście zgrabić i przejechać kosiarką.
– Przewracać pryzmę co dwa-trzy tygodnie – napowietrzanie pobudza mikroorganizmy.
– Podlewać w razie suszy, ale nie przesadzać – nadmiar wody odcina dostęp tlenu i powoduje gnicie.
– Dodać garść gotowego, dojrzałego kompostu lub ziemi ogrodowej – to jak starter, który wprowadza pożyteczne bakterie.
Nie ma potrzeby stosowania komercyjnych przyspieszaczy. Większość z nich to po prostu mieszanki bakterii i enzymów, które naturalnie występują w glebie. Lepiej wykorzystać to, co mamy w ogrodzie.
Kiedy kompost jest gotowy i jak go wykorzystać
Dojrzały kompost ma ciemnobrązową, prawie czarną barwę, sypką strukturę i zapach wilgotnej ziemi. Nie powinno być w nim rozpoznawalnych resztek – poza drobnymi kawałkami gałązek. Jeśli widać jeszcze liście, to znaczy, że proces nie jest zakończony. Taki częściowo rozłożony materiał można wykorzystać jako ściółkę, ale nie jako nawóz.
Gotowy kompost stosuje się na wiele sposobów: jako dodatek do ziemi przy sadzeniu roślin, jako warstwę wierzchnią na rabatach, jako składnik podłoża do donic (w proporcji z torfem, kompostem i piaskiem), a także jako nawóz organiczny. Wystarczy rozłożyć cienką warstwę wokół roślin i lekko wymieszać z glebą. Nie należy przesadzać z ilością – zbyt dużo kompostu może zasolić podłoże.
Warto też pamiętać, że kompost nie jest nawozem sztucznym – działa wolniej, ale długotrwale. Poprawia strukturę gleby, zwiększa jej pojemność wodną i dostarcza mikroelementów. Regularne stosowanie kompostu to inwestycja w zdrowie ogrodu na lata.
Kompostowanie to nie tylko sposób na zmniejszenie ilości odpadów. To także satysfakcja z własnoręcznego wytworzenia czegoś, co odżywi rośliny i poprawi glebę. Wystarczy zacząć od małego stosu, nie bać się błędów i obserwować, jak natura robi swoje. Po kilku tygodniach zobaczymy, że to wcale nie jest trudne – a wręcz wciąga.
